आजचं जग तंत्रज्ञानाच्या झगमगाटाने उजळून निघालं आहे. एका क्लिकवर जग हातात येतं, ज्ञानाची दारे खुली होतात, संवादाच्या सीमा मिटतात. पण या चमचमत्या डिजिटल विश्वाने एक अदृश्य अंधारही निर्माण केला आहे. हा अंधार आहे विचारशून्यतेचा, एकटेपणाचा, व्यसनाधीनतेचा आणि सर्वात भयंकर म्हणजे करिअर व आयुष्याच्या उद्दिष्टांपासून दूर जाण्याचा..
आज अनेक मुलांच्या हातात पुस्तकांपेक्षा मोबाईल अधिक दिसतो, स्वप्नांपेक्षा स्क्रीन अधिक दिसते आणि ध्येयांपेक्षा नोटिफिकेशन्स अधिक महत्त्वाच्या वाटू लागल्या आहेत.
म्हणूनच आज प्रश्न उभा राहतो, मोबाईलच्या दुनियेत आपल्याला करिअरचा विसर तर पडत नाही ना, विद्यार्थी मित्रांनो..?
पूर्वीच्या काळात मुलांचं बालपण अंगणात फुलायचं. धुळीत खेळताना जीवनाचे धडे मिळायचे. पडून पुन्हा उठण्यात संघर्षाची ताकद निर्माण व्हायची. मैदानी खेळातून संघ-भावना, संवादकौशल्य आणि जिद्द शिकली जायची. पण आजचं बालपण चार भिंतींमध्ये, कानात इयरफोन आणि हातात मोबाईल घेऊन कैद झालं आहे.
आज अनेक मुलं “ऑनलाइन” आहेत, पण आयुष्याशी “कनेक्ट” नाहीत. हजारो फॉलोअर्स आहेत, पण स्वतःच्या स्वप्नांचा मागोवा हरवला आहे.
मोबाईल हा शत्रू नाही; पण त्याचा अतिरेक नक्कीच घातक आहे. कारण तंत्रज्ञान जितकं वरदान ठरू शकतं, तितकंच ते विवेक हरवल्यावर अभिशापही बनू शकतं, हे लक्षात असू द्या, मित्रांनो..
आज अनेक तरुण रात्री उशिरापर्यंत रील्स, गेम्स, वेब सिरीज किंवा सोशल मीडियामध्ये गुंतून राहतात. नकळत त्यांची झोप कमी होते, लक्ष विचलित होतं, अभ्यासावर परिणाम होतो आणि मन सतत अस्थिर राहू लागतं. शरीर थकतं, डोळे कमकुवत होतात; पण सर्वात मोठं नुकसान होतं ते त्यांच्या विचारक्षमतेचं. कारण सतत बदलणाऱ्या स्क्रीनमुळे मनाला शांतपणे विचार करण्याची सवयच उरत नाही.
दहावी-बारावीच्या निकालांमध्ये वाढत चाललेली असमानता, मुलांमध्ये घटणारी एकाग्रता, वाढता नैराश्याचा प्रवाह आणि करिअरबद्दलची अनिश्चितता यामागे स्क्रीन टाइम हे एक गंभीर कारण बनत चाललं आहे. अनेक विद्यार्थी अभ्यासासाठी मोबाईल घेतात; पण काही मिनिटांतच ते सोशल मीडियाच्या भोवऱ्यात अडकतात. वेळ निघून जातो, स्वप्नं मागे पडतात आणि आयुष्याचा अमूल्य कालखंड नकळत वाया जातो.
आजची शोकांतिका अशी आहे की, मुलं शांत बसली की पालकांना समाधान वाटतं, आणि ती शांतता बहुतेक वेळा मोबाईलमुळे आलेली असते. मोबाईल हा अनेक घरांमध्ये “डिजिटल आया” बनला आहे. पालकांच्या व्यस्ततेमुळे संवाद हरवत चालला आहे. घरात सर्वजण एकत्र असतात, पण मनानं मात्र दूर दूर गेलेले असतात. एका छताखाली राहूनही नात्यांमध्ये संवादाची ऊब उरलेली नाही.
मुलांना “मोबाईल कमी वापरा” असं सांगणं सोपं आहे; पण त्यासाठी सर्वप्रथम मोठ्यांनी स्वतःकडे पाहण्याची गरज आहे. कारण मुलं उपदेशाने नाही, तर उदाहरणाने घडतात.
आई-वडील सतत स्क्रीनमध्ये गुंतलेले असतील, तर मुलांकडून संयमाची अपेक्षा करणं म्हणजे अंधारात दिवा शोधण्यासारखं आहे. घरात संवादाऐवजी जर स्क्रीनचा प्रकाश अधिक असेल, तर मुलांच्या मनातही आभासी जगाचं आकर्षण वाढणारच.
पालकांनी मुलांसाठी फक्त सुविधा निर्माण करून चालणार नाही, तर संस्कारांचं वातावरणही निर्माण करावं लागेल. मुलांना वेळ द्यावा लागेल. त्यांच्याशी संवाद साधावा लागेल. त्यांच्या मनातील भीती, गोंधळ, स्वप्नं आणि प्रश्न समजून घ्यावे लागतील.
मोबाईलपासून दूर ठेवायचं असेल, तर त्यांना पर्याय द्यावे लागतील.
त्यांच्या हातात पुस्तकं द्या, त्यांच्या पायांना मैदान द्या, त्यांच्या मनाला कला द्या आणि त्यांच्या विचारांना दिशा द्या.
मुलांना चित्रकला, संगीत, वाचन, लेखन, विज्ञान प्रयोग, खेळ, वक्तृत्व अशा विविध गोष्टींमध्ये गुंतवलं, तर त्यांची ऊर्जा विधायक मार्गाने वाहू लागेल. प्रत्येक मुलामध्ये एक प्रतिभा दडलेली असते; पण स्क्रीनचा अतिरेक त्या प्रतिभेवर धुळीचं आवरण चढवतो. त्या धुळीला झटकण्याची जबाबदारी समाज आणि पालक दोघांचीही आहे.
आजची तरुणाई माहितीने समृद्ध आहे; पण अनेकदा विचारांनी गरीब होत चालली आहे. गुगलवर आणि विविध ऐ आय टूल्स वर उत्तरं सापडतात; पण आयुष्याचे प्रश्न मात्र अजूनही आत्मचिंतनातूनच सुटतात, मित्रांनो..
मोबाईल माहिती देऊ शकतो, पण मूल्यं देऊ शकत नाही..तो मनोरंजन देऊ शकतो, पण जीवनाचं ध्येय देऊ शकत नाही..तो संपर्क वाढवू शकतो, पण नात्यांची ऊब निर्माण करू शकत नाही.
करिअर म्हणजे फक्त मोठी पदवी किंवा पैसा नाही; तर स्वतःची ओळख निर्माण करणं आहे. स्वतःच्या क्षमतांचा शोध घेणं आहे. आणि हा शोध स्क्रीनच्या प्रकाशात नाही, तर मेहनतीच्या घामात, अभ्यासाच्या सातत्यात आणि संघर्षाच्या अनुभवात सापडतो.
आज आवश्यकता आहे ती डिजिटल शिस्तीची..मोबाईल वापरा, पण त्याचे गुलाम बनू नका...तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करा, पण स्वतःची विचारशक्ती गमावू नका..कारण स्क्रीनचा प्रकाश काही क्षणांचा असतो; पण शिक्षणाचा आणि संस्कारांचा प्रकाश संपूर्ण आयुष्य उजळवून टाकतो मित्रांनो हे लक्षात असू द्या..
पालक, शिक्षक आणि समाज यांनी मिळून आजच्या पिढीला हे समजावून सांगण्याची वेळ आली आहे की,मोबाईल हातात असणं चुकीचं नाही; पण आयुष्याची दिशा हरवणं नक्कीच चुकीचं आहे.
ज्या हातात आज मोबाईल आहे, त्याच हातात उद्या देशाचं भविष्य आहे.
म्हणून त्या हातांना फक्त स्क्रीनची सवय नाही, तर स्वप्नं घडवण्याची ताकदही दिली पाहिजे. कारण करिअर घडतं ते एका दिवसात नाही, तर रोजच्या छोट्या सवयींमधून आणि भविष्यातील यश हे रील्स पाहून नाही, तर वास्तवाशी झुंज देऊन मिळतं. मित्रांनो, त्यासाठी आतापासून विवेकी नियंत्रण आवश्यक आहे. बाकी आपण स्मार्ट आहात…आम्हांला आपली आणि आपल्या भविष्याची काळजी आहे, मित्रांनो.
आज अनेक तरुण “वेळ घालवण्यासाठी” मोबाईल वापरतात; पण नकळत तोच मोबाईल त्यांचा अमूल्य वेळ गिळंकृत करतो. दिवसातील काही मिनिटं म्हणून सुरू झालेला स्क्रीन टाइम अनेक तासांपर्यंत पोहोचतो आणि मग हळूहळू अभ्यास, ध्येय, वाचन, संवाद आणि आत्मचिंतन यांसाठी वेळच उरत नाही. आयुष्याची सर्वात सुंदर आणि उर्जावान वर्षं जर फक्त स्क्रोल करण्यात गेली, तर भविष्यात पश्चात्तापाशिवाय काहीच हातात उरणार नाही. कारण वेळ ही अशी संपत्ती आहे, जी एकदा निघून गेली की पुन्हा परत येत नाही.
लक्षात ठेवा, प्रत्येक यशस्वी व्यक्तीच्या आयुष्यामागे संघर्षाची कहाणी असते, त्यागाची वेदना असते आणि सातत्याची शिस्त असते. कुणाचंही भविष्य एका व्हायरल व्हिडिओने घडत नाही तर ते घडतं पुस्तकांच्या सहवासातून, मेहनतीच्या घामातून आणि अपयशानंतरही पुन्हा उभं राहण्याच्या जिद्दीमधून...
म्हणून स्वतःला सतत विचारत राहा, “मी मोबाईल वापरतोय, की मोबाईल मला वापरतोय?” हा प्रश्नच अनेकांना योग्य दिशेने नेऊ शकतो.
आज गरज आहे ती फक्त डिजिटल शिक्षणाची नाही, तर डिजिटल संस्कारांची...मोबाईल हातात असू द्या..पण मनावर त्याचं राज्य होऊ देऊ नका. तंत्रज्ञानाचा उपयोग ज्ञानासाठी करा, स्वतःला घडवण्यासाठी करा, जग समजून घेण्यासाठी करा; पण स्वतःचं आयुष्य आभासी जगात हरवू देऊ नका. कारण स्क्रीनच्या पलीकडेही एक सुंदर जग आहे..संघर्षाचं, कर्तृत्वाचं, स्वप्नांचं आणि खऱ्या आयुष्याचं, मित्रांनो..
चला, आजच स्वतःशी एक छोटासा संकल्प करूया..मोबाईलचा वापर करू, पण त्याचे गुलाम होणार नाही...स्वप्नं पाहू, पण त्यासाठी मेहनतही करू...क्षणिक मनोरंजनापेक्षा दीर्घकालीन यशाला अधिक महत्त्व देऊ.
कारण उद्याचं यश आजच्या शिस्तीतून जन्माला येतं…आणि ज्यांनी स्वतःवर नियंत्रण मिळवलं, त्यांनाच आयुष्यावर विजय मिळवता येतो.
-एक शिक्षणप्रेमी.. ✍️
विचार संकलन आणि लेख संपादन.. ✍️
🎓 #विद्यार्थीमित्र प्रा. रफीक शेख
The Radical Humanist..
साहित्यप्रेमी | विवेकवादी | समाजमाध्यमकार
🔰डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम विद्यार्थी फाउंडेशन, परभणी.
"Nurturing Potential Through Education"
शिक्षण | सेवा | प्रेरणा | प्रबोधन | सामाजिकता | संशोधन
Post a Comment